Kuyumcular İçin MASAK Yükümlülükleri: 370.000 TL Eşiği ve Güncel Kurallar
Kuyumcu hangi işlemde kimlik ister, şüpheli işlemi kaç günde bildirir, kayıtları kaç yıl saklar? 2026 güncel MASAK kurallarını resmî metinlere dayanarak anlatıyoruz.
Kısa cevap: Kuyumcular, 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun kapsamında MASAK'a karşı yükümlüdür. Tek bir işlemde ya da birbiriyle bağlantılı işlemlerin toplamında 370.000 TL ve üzeri tutarlarda müşterinin kimliğini işlemden önce tespit etmek, şüpheli bir işlemi tutarı ne olursa olsun en geç 10 iş günü içinde MASAK'a bildirmek ve kimlik ile işlem kayıtlarını 8 yıl saklamak zorundadırlar. 370.000 TL sınırı 7 Ekim 2026'da yürürlüğe girdi; öncesinde 185.000 TL idi.
Bu yazıda kuralları tek tek, dayandıkları madde numaralarıyla birlikte anlatıyoruz. Amacımız, tezgâhta karşılaşılan gerçek sorulara (kimden kimlik istenir, müşteri vermezse ne olur, kayıt nerede ve ne kadar tutulur) net cevap vermek. Yazının sonunda başvurduğumuz resmî kaynakların listesini bulabilirsiniz.
Kuyumcular MASAK Yükümlüsü mü?
Evet. Suç Gelirlerinin Aklanmasının ve Terörün Finansmanının Önlenmesine Dair Tedbirler Hakkında Yönetmelik'in (bundan sonra Tedbirler Yönetmeliği) 4. maddesi yükümlüleri tek tek sayar. Birinci fıkranın (k) bendi şöyledir:
"Kıymetli maden, taş veya mücevher alım satımı yapanlar ile bu işlemlere aracılık edenler."
Yönetmelik bu grubu "finansal olmayan belirli iş ve meslekler" arasında sayar. Madde, yükümlüyü yaptığı faaliyet üzerinden tanımlar: kıymetli maden, taş veya mücevher alım satımı yapanlar ve bu işlemlere aracılık edenler. Aynı madde, yükümlülerin şube, acente, temsilci ve benzeri bağlı birimlerini de kapsama alır. Yani çok şubeli bir işletmede kurallar her şube için ayrı ayrı geçerlidir.
Kimlik Tespiti Ne Zaman Zorunlu?
Tedbirler Yönetmeliği'nin 5. maddesi, kimlik tespitini gerektiren durumları sayar. Kuyumcu için önemli olan nokta, bunların yalnızca bir kısmının tutara bağlı olmasıdır:
| Durum | Tutar şartı |
|---|---|
| Sürekli iş ilişkisi kurulurken | Tutar gözetilmeksizin |
| Tek işlem veya birbiriyle bağlantılı işlemlerin toplamı | 370.000 TL ve üzeri |
| Elektronik transferler | 30.000 TL ve üzeri |
| Şüpheli işlem bildirimini gerektiren durumlar | Tutar gözetilmeksizin |
| Daha önce alınan kimlik bilgilerinin doğruluğundan şüphe duyulması | Tutar gözetilmeksizin |
Aynı maddenin ikinci fıkrası zamanlamayı da belirler: kimlik tespiti, iş ilişkisi kurulmadan veya işlem yapılmadan önce tamamlanır. Önce satışı yapıp kimliği sonra istemek kurala uygun değildir. Yükümlü ayrıca müşteri adına veya hesabına hareket eden kişilerin kimliğini tespit etmek ve işlemin gerçek faydalanıcısını ortaya çıkarmak için gerekli tedbirleri almakla yükümlüdür.
Eşik Yıllar İçinde Nasıl Değişti?
Kimlik tespiti eşiği 2021'den bu yana dört kez güncellendi. Yönetmeliğin dipnotlarında yer alan değişiklik geçmişi şöyle:
| Resmî Gazete tarihi | Eşik | Dayanak |
|---|---|---|
| 24 Şubat 2021 öncesi | 20.000 TL | Önceki metin |
| 24 Şubat 2021 | 75.000 TL | 3580 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı |
| 16 Haziran 2022 | 85.000 TL | 5739 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı |
| 14 Ocak 2023 | 185.000 TL | 6702 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı |
| 7 Ekim 2026 | 370.000 TL | 11845 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (RG 33393) |
Bu tablonun pratik bir sonucu var: internette hâlâ 185.000 TL'den söz eden çok sayıda içerik bulunuyor. Personel eğitim dokümanlarınızı, kasadaki bilgilendirme notlarını ve yazılımınızdaki eşik değerini 7 Ekim 2026 tarihli değişikliğe göre güncellediğinizden emin olun.
Bağlantılı İşlemler: Fişi Bölmek Kuralı Ortadan Kaldırmaz
Yönetmelik eşiği yalnızca tek bir işlem için değil, "birbiriyle bağlantılı birden fazla işlemin toplam tutarı" için de uygular. Örneğin aynı müşterinin aynı gün içinde iki ayrı fişle yaptığı ve toplamı 370.000 TL'yi aşan alımları bağlantılı işlem olarak değerlendirilebilir; bu durumda toplam tutar esas alınır. Üstelik MASAK'ın kuyumculuk sektörüne yönelik bilgilendirme broşüründeki örnek şüpheli işlem tipleri arasında, işlemlerin "tespit ve bildirimlerden kaçınmak amacıyla, mantıklı bir gerekçesi olmaksızın bölünmesi" de açıkça yer alıyor. Yani bölme davranışı hem eşiği tetikleyebilir hem de başlı başına şüphe işaretidir.
Kimlik Tespitinde Hangi Bilgiler Alınır?
Tedbirler Yönetmeliği'nin 6. maddesine göre gerçek kişilerden şu bilgiler alınır:
- Ad, soyad, doğum tarihi ve uyruk
- Kimlik belgesinin türü ve numarası
- Adres ve imza örneği
- İş ve meslek bilgisi
- Varsa telefon numarası, faks numarası ve e-posta adresi
- Türk vatandaşları için T.C. kimlik numarası, Türk uyruklu olmayanlar için doğum yeri
Bu bilgilerin doğruluğu belge üzerinden teyit edilir. Türk vatandaşları için T.C. kimlik kartı (nüfus cüzdanı), T.C. sürücü belgesi, pasaport ya da üzerinde T.C. kimlik numarası bulunan ve özel kanununda resmî kimlik hükmünde olduğu belirtilen belgeler kullanılır. Yabancılar için pasaport, ikamet belgesi veya Bakanlıkça uygun görülen kimlik belgesi geçerlidir. Teyide esas belgenin aslı ya da noter onaylı sureti görüldükten sonra okunabilir fotokopisi veya elektronik görüntüsü alınır yahut kimlik bilgileri kayda geçirilir.
Sürekli iş ilişkisi kurulan müşterilerde beyan edilen adres de teyit edilir. Bunun için yerleşim yeri belgesi, müşteri adına düzenlenmiş ve işlem tarihinden önceki üç ay içinde kesilmiş elektrik, su, doğalgaz, telefon gibi bir abonelik faturası ya da kamu kurumlarınca verilmiş bir belge kullanılabilir.
Müşteri ticaret siciline kayıtlı bir şirketse (örneğin toptan alım yapan başka bir kuyumcu), 7. madde uygulanır. Bu durumda unvan, ticaret sicil numarası, vergi kimlik numarası, faaliyet konusu, açık adres ve iletişim bilgileri ile şirketi temsile yetkili kişinin kimlik bilgileri alınır. Teyit, ticaret siciline tescile dair belgeler ve Gelir İdaresi belgeleri üzerinden yapılır; temsil yetkisi de tescil belgelerinden kontrol edilir.
Başkası Hesabına Gelen Müşteri
5549 sayılı Kanun'un 15. maddesi, kimlik tespitini gerektiren bir işlemde kendi adına ama başkası hesabına hareket eden kişinin bunu işlemden önce yükümlüye yazılı olarak bildirmesini zorunlu tutar. Bildirmeyen kişi için altı aydan bir yıla kadar hapis veya adli para cezası öngörülmüştür. Kuyumcu açısından bu, yüksek tutarlı işlemlerde "Bu alımı kendiniz için mi yapıyorsunuz?" sorusunun formalite değil, mevzuatın bir parçası olduğu anlamına gelir.
Müşteri Kimlik Vermezse
Kural nettir. Tedbirler Yönetmeliği'nin 22. maddesine göre yükümlüler, kimlik tespiti yapamadıkları durumlarda iş ilişkisi kurmaz ve talep edilen işlemi gerçekleştirmez. Ayrıca bu durumun şüpheli işlem olup olmadığını ayrıca değerlendirmeleri gerekir. Kimlik göstermeyi reddeden bir müşteriye eşiğin üzerinde satış yapmak, işletmeyi doğrudan yaptırım riskine sokar.
Şüpheli İşlem Bildirimi Nasıl Yapılır?
Şüpheli işlem, Tedbirler Yönetmeliği'nin 27. maddesinde tanımlanır: yükümlü nezdinde veya onun aracılığıyla yapılan ya da yapılmaya teşebbüs edilen bir işleme konu malvarlığının yasa dışı yollardan elde edildiğine, yasa dışı amaçlarla kullanıldığına veya terörün finansmanıyla bağlantılı olduğuna dair herhangi bir bilgi, şüphe veya şüpheyi gerektiren bir hususun bulunmasıdır. Dikkat edilmesi gereken noktalar:
- Tutar sınırı yoktur. Şüpheli işlemler tutar gözetilmeksizin bildirilir (md. 27/2). 370.000 TL eşiği burada geçerli değildir.
- Süre 10 iş günüdür. Bildirim, şüphenin oluştuğu tarihten itibaren en geç on iş günü içinde MASAK'a yapılır (md. 28/2). Sonradan yeni bilgi elde edilirse ek bildirim gecikmeksizin gönderilir (md. 28/3).
- Kimin bildireceği bellidir. Gerçek kişi yükümlüde bizzat kendisi, tüzel kişide kanuni temsilciler veya bunların yetkilendirdiği kişiler bildirimi yapar (md. 27/2).
- Tamamlanmamış işlem de bildirilir. Tanım, "yapılmaya teşebbüs edilen" işlemleri de kapsar. Müşterinin vazgeçtiği bir işlem de şüpheliyse bildirim konusudur.
Gizlilik: Müşteriye Söylenmez
5549 sayılı Kanun'un 4. maddesinin ikinci fıkrası ve Yönetmeliğin 29. maddesi, bildirimin yapıldığını ya da yapılacağını denetim elemanları ve mahkemeler dışında, işleme taraf olanlar dahil hiç kimseye açıklamayı yasaklar. Bu yasak, bildirimi fiilen yapan kişiyle sınırlı değildir; bildirimden herhangi bir şekilde haberdar olan diğer personeli de kapsar. Buna karşılık bildirim yükümlülüğünü yerine getirenler hukuki ve cezai bakımdan sorumlu tutulamaz (md. 29/4).
MASAK broşürü pratik bir uyarı da yapıyor: müşteriye "bu belgeyi MASAK istiyor" ya da "MASAK izin vermiyor" gibi yönlendirmelerde bulunulmamalıdır. Belgeler, işletmenin kendi yasal yükümlülüğü olarak istenmelidir.
Tezgâhta Dikkat Edilecek İşaretler
MASAK'ın kuyumculuk broşüründe yer alan örnek şüpheli işlem tiplerinden bazıları şunlardır:
- Müşterinin verdiği bilgilerin yetersiz veya birbiriyle çelişkili olması ya da bilgi vermekte isteksiz davranması
- Müşterinin işi, mesleği ve mali durumu ile yaptığı işlem arasında makul bir orantı bulunmaması
- İşlemlerin bildirimden kaçınmak amacıyla gerekçesiz biçimde bölünmesi
- Küçük kupürlerle yüksek tutarda nakit ödeme yapılması veya sık kullanılmayan bir dövizle ödeme yapılmak istenmesi
- Müşterinin işlemden önce kimlik tespiti, bildirim zorunluluğu ve işlem limitleri hakkında bilgi toplamaya çalışması
- İşlemin amacını ya da paranın kaynağını açıklamakta zorlanması
- Görünürde birbirinden bağımsız müşterilerin aynı adres veya telefon bilgisini vermesi
Broşür bu listenin yol gösterici olduğunu, şüphe doğuran bir işlemin sayılan tiplerden birine uymasa da bildirilmesi gerektiğini vurguluyor.
Kayıtlar Kaç Yıl Saklanır?
5549 sayılı Kanun'un 8. maddesi ve Tedbirler Yönetmeliği'nin 46. maddesi saklama süresini 8 yıl olarak belirler. Sürenin başlangıcı belgenin türüne göre değişir:
- Belgeler: düzenleme tarihinden itibaren
- Defter ve kayıtlar: son kayıt tarihinden itibaren
- Kimlik tespitine ilişkin belge ve kayıtlar: son işlem tarihinden itibaren
Hüküm "her türlü ortamdaki" belge ve kayıtları kapsar; elektronik kayıtlar da bu yükümlülüğe dahildir. Şüpheli işlem bildirimlerine ait belgeler ve bildirime eklenen dokümanlar da saklama kapsamındadır (md. 46/2). Kayıtlar istendiğinde yetkililere ibraz edilmek zorundadır. Yerinde denetimde ise yükümlü, bilgi işlem sistemini denetim elemanlarına açmak ve verilerin güvenliğini sağlamakla yükümlüdür (md. 31/3).
Sekiz yıl, bir bilgisayarın ya da kasadaki bir harici diskin ömründen uzundur. Bu yüzden saklama yükümlülüğü aslında bir yedekleme ve arşivleme sorusudur. Konuyu yedekleme ve felaket kurtarma stratejileri yazımızda ayrıntılı ele aldık.
Kurallara Uyulmazsa Ne Olur?
Yaptırımlar 5549 sayılı Kanun'un 13. ve 14. maddelerinde düzenlenir.
- İdari para cezası: Kanun metninde müşteriyi tanıma (md. 3) ve devamlı bilgi verme (md. 6) yükümlülüklerinin ihlali için 30.000 TL, şüpheli işlem bildirimi yükümlülüğünün (md. 4/1) ihlali için 50.000 TL taban tutar yer alır. Bu maktu tutarlar her yıl yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır (md. 28). Yıl içinde uygulanacak güncel tutarları MASAK'ın internet sitesindeki Yaptırımlar sayfasından kontrol etmenizi öneririz.
- İki kat uygulama: Kanun'un 13. maddesine göre yükümlünün banka, finansman şirketi, faktoring şirketi, ikrazatçı, finansal kiralama şirketi, sigorta ve reasürans şirketi, emeklilik şirketi, sermaye piyasası kurumu, yetkili müessese (döviz bürosu), ödeme ve elektronik para kuruluşu ile yönetmelikle belirlenecek diğer finansal kuruluşlardan biri olması hâlinde ceza iki kat uygulanır.
- Adli ceza: Şüpheli işlem bildiriminin gizliliğini ihlal etmek, bilgi ve belge vermemek ya da saklama ve ibraz yükümlülüğüne uymamak, bir yıldan üç yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası gerektirir (md. 14).
- Zamanaşımı: İhlalin üzerinden sekiz yıl geçtikten sonra idari para cezası verilemez (md. 13/6). Saklama süresiyle aynı olması tesadüf değildir.
Yazılım Uyum Sürecini Nasıl Kolaylaştırır?
Bu kuralların çoğu tezgâhta saniyeler içinde verilmesi gereken kararlardır. Yoğun bir günde personelin her işlemde eşiği hatırlaması, aynı müşterinin sabahki alımını öğleden sonrakiyle toplaması ya da sekiz yıl önceki bir kimlik fotokopisini bulması gerçekçi değildir. İyi kurgulanmış bir kuyumculuk yazılımı bu yükü sisteme taşır. Bir yazılımı değerlendirirken şu soruları sormanızı öneririz:
- Eşik kontrolü: İşlem tutarı 370.000 TL'ye ulaştığında, kimlik alanları doldurulmadan fiş kesilmesini engelliyor mu?
- Eşik parametrik mi? Eşik 2021'den bu yana dört kez değişti. Değer koda gömülüyse her değişiklikte yazılım güncellemesi beklersiniz. Yönetim panelinden değiştirilebilmeli.
- Bağlantılı işlem takibi: Aynı müşterinin kısa süre içindeki işlemlerini toplayıp uyarı veriyor mu?
- Belge ve kayıt bağlantısı: Kimlik belgesinin elektronik görüntüsü ilgili işlemle birlikte saklanıyor mu, sekiz yıl sonra da bulunabiliyor mu?
- Yetkilendirme: Şüpheli işlemle ilgili iç notlar yalnızca yetkili kişilere görünüyor mu? Gizlilik yükümlülüğü teknik olarak da korunmalı.
- Kişisel veri güvenliği: Kimlik verileri aynı zamanda kişisel veridir. Saklama, erişim ve imha kuralları KVKK ile uyumlu olmalı. Bkz. KVKK ve finansal yazılımlarda veri uyumu.
Yazılım seçimine ilişkin diğer kriterleri kuyumculuk yazılımı seçerken dikkat edilmesi gereken 10 kriter yazımızda topladık.
Sıkça Sorulan Sorular
Kuyumcuda kaç TL üzeri alışverişte kimlik istenir?
7 Ekim 2026'dan itibaren tek işlemde ya da birbiriyle bağlantılı işlemlerin toplamında 370.000 TL ve üzeri tutarlarda kimlik tespiti zorunludur. Sürekli iş ilişkisi kurulurken, şüpheli işlem durumunda veya daha önce alınan bilgilerin doğruluğundan şüphe edildiğinde ise tutardan bağımsız olarak kimlik tespiti yapılır.
185.000 TL kimlik sınırı hâlâ geçerli mi?
Hayır. 185.000 TL eşiği, 7 Ekim 2026 tarihli ve 33393 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 11845 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile 370.000 TL'ye yükseltilmiştir.
Müşteri kimlik göstermek istemezse kuyumcu ne yapmalı?
Kimlik tespiti yapılamıyorsa işlem gerçekleştirilmez (Tedbirler Yönetmeliği md. 22). Kuyumcu ayrıca bu durumun şüpheli işlem olup olmadığını değerlendirmelidir.
Şüpheli işlem bildirimi kaç gün içinde yapılır?
Şüphenin oluştuğu tarihten itibaren en geç 10 iş günü içinde MASAK'a bildirim yapılır. Şüpheli işlem bildiriminde tutar sınırı yoktur.
MASAK'a bildirim yaptığımı müşteriye söyleyebilir miyim?
Hayır. Bildirimin yapıldığı veya yapılacağı, denetim elemanları ve mahkemeler dışında işleme taraf olanlar dahil hiç kimseye açıklanamaz. Bu yükümlülüğün ihlali hapis cezası gerektirebilir.
Kimlik fotokopileri ve işlem kayıtları kaç yıl saklanır?
8 yıl. Kimlik tespitine ilişkin belgeler son işlem tarihinden, diğer belgeler düzenleme tarihinden, defter ve kayıtlar son kayıt tarihinden itibaren 8 yıl saklanır ve istendiğinde yetkililere ibraz edilir.
Kaynaklar ve Son Kontrol Tarihi
Bu yazıdaki bilgiler aşağıdaki resmî metinlerden derlenmiş ve 21 Kasım 2026 tarihinde kontrol edilmiştir:
- Suç Gelirlerinin Aklanmasının ve Terörün Finansmanının Önlenmesine Dair Tedbirler Hakkında Yönetmelik (mevzuat.gov.tr, güncel metin)
- 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun (mevzuat.gov.tr)
- 7 Ekim 2026 tarihli ve 33393 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 11845 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (kimlik tespiti eşiğinin 370.000 TL'ye yükseltilmesi)
- MASAK, "Kıymetli Maden, Taş veya Mücevher Alım Satımı Yapanlar ile Bu İşlemlere Aracılık Edenler İçin Yükümlülüklere İlişkin Temel Esaslar" broşürü (Şubat 2021; broşürdeki tutarlar günceli yansıtmaz, şüpheli işlem tipleri için kullanılmıştır)
- MASAK Yaptırımlar sayfası (güncel idari para cezası tutarları)
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Mevzuat sık değişen bir alandır; işletmenize özel durumlar için MASAK'ın resmî duyurularını takip etmenizi ve bir uzmana danışmanızı öneririz.
OMG Teknoloji olarak kuyumcular için geliştirdiğimiz yazılım ve fiyat yönetimi çözümlerinde mevzuatın getirdiği iş kurallarını tasarımın baştan bir parçası olarak ele alıyoruz. İşletmenizin süreçlerini birlikte değerlendirmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.


